IDEJA ZA „UBISTVO U ORIJENT EKSPRESU “ ROĐENA U SRBIJI: 50 godina od smrti Agate Kristi - "kraljice zločina"

KADA je Agata Kristi dvadesetih godina prošlog veka sela u legendarni Orijent ekspres, nije mogla ni da sluti da će joj upravo taj voz, njegovi putnici i predeli kroz koje je prolazio, podariti jednu od najslavnijih priča u istoriji književnosti.

Foto IMDB

Na tom putu, koji je od Londona vodio kroz Francusku, Italiju, Austriju, tadašnju Jugoslaviju i dalje ka Istanbulu, Srbija je bila jedna od ključnih tačaka inspiracije za roman „Ubistvo u Orijent ekspresu“.

Pedeset godina nakon smrti „kraljice zločina“, ovaj detalj iz njene biografije sve više zaokuplja pažnju domaće i svetske javnosti, jer pokazuje da je i Balkan, sa svojom složenom istorijom i ljudima bio deo velike svetske književnosti.

Od bolničarke do „kraljice zločina“

Manje je poznato da je Agata Kristi tokom Prvog svetskog rata radila kao bolničarka i farmaceutski asistent. Upravo tu je stekla detaljno znanje o otrovima, koje će kasnije koristiti u svojim romanima. Više od trećine njenih knjiga sadrži trovanje kao metod ubistva, opisano sa takvom preciznošću da su čak i medicinski stručnjaci izražavali divljenje. Njena sposobnost da spoji naučnu tačnost sa uzbudljivom pričom izdvojila ju je od svih savremenika i učinila pionirom modernog kriminalističkog romana.

Ljubav prema putovanjima i arheologiji

Drugi brak Agate Kristi, sa arheologom Maksom Malovanom, otvorio joj je vrata sveta Bliskog istoka. Mesece je provodila na arheološkim iskopavanjima u Iraku i Siriji, gde je pisala romane u šatorima i starim kućama, okružena peskom i drevnim ruševinama.

Ta iskustva iznedrila su romane poput „Ubistva u Mesopotamiji“ i „Smrti na Nilu“, ali i produbila njenu fascinaciju kulturama na raskrsnici civilizacija - temom koja se jasno oseća i u „Orijent ekspresu“.

Srbija kao deo večne priče

Pola veka nakon njene smrti, Agata Kristi ostaje jedan od najčitanijih autora svih vremena. Činjenica da je ideja za „Ubistvo u Orijent ekspresu“ nastala i zahvaljujući putovanju kroz Srbiju, daje ovom prostoru posebno mesto u istoriji svetske književnosti.

Foto: Društvene mreže

Srbija je u toj priči više od geografske tačke - ona je simbol prolaza, susreta i tajni. Baš kao i u romanima Agate Kristi, gde ništa nije slučajno, a svaki detalj može biti ključ za rešenje misterije.

Pedeset godina bez Agate Kristi samo je vremenska odrednica. Njene priče i dalje putuju svetom – kao Orijent ekspres, koji je jednom davno, prolazeći kroz Srbiju, zauvek promenio tok književne istorije.

Ekranizacije koje su Agatu Kristi učinile besmrtnom

Dela Agate Kristi doživela su više od stotinu filmskih i televizijskih ekranizacija, što je čini jednim od najadaptiranijih pisaca u istoriji. Još tridesetih godina prošlog veka Holivud je otkrio njene zaplete kao idealne za veliko platno, ali pravi procvat usledio je nakon Drugog svetskog rata. Kultne verzije „Ubistva u Orijent ekspresu“ snimane su 1974. (u režiji Sidnija Lameta sa Albertom Finijem u naslovnoj ulozi) i 2017. godine (režija i naslovna uloga - Kenet Brana), dok su „Smrt na Nilu“ i „Zlo pod suncem“ takođe dobile raskošne filmske adaptacije.

Televizijske serije, naročito britanske, odigrale su ključnu ulogu u očuvanju autentičnog duha njenih romana. Izdvajaju se „Agata Kristi – Poaro“ (1989-2013) „Agata Kristi – Marpl“ (2004 -2013) i „ Gospođica Marpl“ (1984 -1992) Zahvaljujući njima, nove generacije gledalaca upoznaju svet u kojem inteligencija, a ne nasilje, donosi rešenje.

Herkul Poaro – mali Belgijanac sa velikim mozgom

Herkul Poaro, detektiv „sa jajastom glavom i savršeno negovanim brkovima“, jedan je od najprepoznatljivijih likova svetske književnosti. Pojavljuje se u 33 romana i više od 50 priča, a rešava zločine isključivo pomoću „malih sivih ćelija“, kako je sam govorio.

Poaro ne veruje u slučajnost i uvek pažljivo posmatra ljude, njihove navike i slabosti. Iako ponekad deluje sujetno i komično, iza te maske krije se izuzetno oštar um. Upravo je on junak „Ubistva u Orijent ekspresu“, romana koji je, inspirisan putovanjem kroz Srbiju, postao simbol čitavog žanra.

Gospođica Marpl – tiha starica koja vidi sve

Naizgled krhka i nenametljiva, gospođica Džejn Marpl je jedan od najlukavijih detektiva koje je Agata Kristi stvorila. Živeći u mirnom engleskom selu Sent Meri Mid, ova vremešna usedelica zločine rešava poređenjem – svaki zločin, po njenom mišljenju, već ima svoj odraz u ljudskoj prirodi. Marpl koristi iskustvo, intuiciju i duboko razumevanje karaktera, često nadmudrujući policiju i mlađe kolege. Pojavljuje se u 12 romana i brojnim pričama, a postala je simbol dokaza da oštar um ne poznaje godine ni stereotipe.

Likovi koji žive duže od svog tvorca

Poaro i gospođica Marpl su odavno prešli granice književnosti. Zahvaljujući brojnim ekranizacijama, tumačili su ih glumci različitih generacija, od Alberta Finija i Pitera Justinova do Dejvida Sušea i Keneta Brane i od Margert Raderford i Džoan Hikson do Džeraldin Mekjuan i Džulije Mekenzi. Svaka nova adaptacija vraća ove likove u žižu interesovanja i potvrđuje da je svet Agate Kristi i danas jednako uzbudljiv kao i pre jednog veka.Ovi detektivi nisu samo junaci romana – oni su kulturni simboli, dokaz da dobra priča, zasnovana na psihologiji i intelektu, nikada ne zastareva.

BONUS VIDEO:

Sećate li se Lepog Caneta? - Legendarna uloga Dragana Zarića, koji nas je napustio pre 25 godina

Preporučujemo

Panorama

0 0

DOSTOJEVSKI O SRBIMA: Postoje dve Srbije - iz ruske krvi, koja je prolivena u Srbiji, izrašće i srpska slava

15. 01. 2026. u 12:15

Ekonomija

0 0

SPISAK NAJMOĆNIJIH PASOŠA NA SVETU: Evo koje mesto zauzima srpski

14. 01. 2026. u 15:55

Kultura

0 1

OBELEŽAVANjE DVA VEKA OD OSNIVANjA : Počeli Dani Matice srpske u Sremskim Karlovcima

21. 01. 2026. u 16:33

Kultura

0 1

SRPSKI NAROD NAJODANIJI VERI KOJU SU MU UTVRDILI PRECI: Objavljen kapitalni zbornik sa međunarodne naučne konferencije "Od Rasa do Nikeje"

21. 01. 2026. u 12:22

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije