UGRADILA ŽIVOT I TALENAT U TEMELJE MODERNE SRBIJE: Danas se Nadežda Petrović doživljava kao nacionalna heroina i simbol emancipovane žene

IAKO je Nadeždina uloga srpske nacionalne heroine dobro poznata, mnogi detalji ovog angažovanja nikada nisu dublje analizirani, a pojedini su potpuno ignorisani.

Foto: "Knjiga o Nadeždi"

Najpre njena bliskost sa dinastijom Karađorđević. Već tokom studija imala je kontakte sa antiobrenovićevskim srpskim političarima, što se poklopilo sa distanciranjem njenog oca Mite od vladajuće dinastije u Srbiji. Porodične veze sa političarem Živanom Živanovićem i posebno Dragutinom Dimitrijevićem Apisom svakako su uticali i na Nadeždu i njen pozitivan odnos prema dinastiji Karađorđević.

Sačuvana sećanja govore da je u promovisanju jugoslovenske ideje imala određeni uticaj i na kralja Petra I Karađorđevića, kao i njegove sinove Đorđa i Aleksandra. Nadeždina aktivnost poklapala se sa jugoslovenskom orijentacijom vladajuće dinastije i delimično je postala deo državne kulturne politike. Zato znamo za Nadeždine kontakte i saradnju sa mnogim političarima. Od Nikole Pašića do mnogih ministara koji su ujedno bili i poznanici njenog oca Dimitrija Mite Petrovića.

Upravo zahvaljujući tim prijateljstvima Nadežda je između ostalih razloga i dobila priliku da se školuje u inostranstvu (ne zanemarujući i objektivne kvalitete koje je posedovala) dobija plaćena odsustva iz škole i stipendije države, više puta produžava svoj boravak, duže nego što je to bilo prvobitno predviđeno i odobreno. Nadežda je zapravo od kraja 1898. pa do početka 1912. u inostranstvu boravila preko pet godina (sa manjim pauzama), uz brojna kraća putovanja.

NE TREBA, međutim, precenjivati poznanstva sa političarima koje je ostvarivala. Sačuvana zvanična prepiska sa ministarstvima jasno otkriva da je Nadežda pre svega prepoznavana kao nastavnica crtanja u Višoj ženskoj školi i da su mnoge druge osobe dobijale istu, pa i višu finansijsku pomoć. Njeni napori da je tretiraju kao umetnicu koja je ostvarila određeni uspeh u svom delovanju, ili kao nacionalnu radnicu, nikada nisu urodili plodom. To se najbolje oslikava u činjenici da nikada nije uspela da dobije stabilnu državnu potporu za sebe, svoje prijatelje i projekte koje je promovisala, iako su imali značaj u promociji kulture Srbije. 

Priroda i sadržaj Nadeždinih aktivnosti u četničkom pokretu nisu bili predmet posebne analize, osim ocene da su bile u duhu vremena i da su imale humanitarno-patriotski karakter. Isto važi i za njenu obaveštajnu delatnost u okviru Narodne odbrane, i indoktrinaciju saradnika za konspirativnu delatnost na području Austrougarske u kojoj je i sama učestvovala. Sadržaj, razmere i rezultate tih aktivnosti takođe nije moguće sagledati bez novih izvora.

Ista ocena važi i za njene veze sa Miloradom Pavlovićem Krpom, kao i ljudima iz lista "Pijemont", glasilom organizacije Ujedinjenje ili smrt njenog poznanika iz detinjstva Dragutina Dimitrijevića Apisa. U svakom slučaju kuća Petrovića nije bila samo neformalni kulturni klub Beograda, mesto za druženje i intelektualne diskusije uticajnih ljudi, već i centar za nacionalno-revolucionarnu akciju.

Foto: "Vikipedija"

MEĐUTIM, uvek treba imati na umu da je Nadežda Petrović pre svega bila slikarka,  i da je obaveštajna delatnost, koja je nesumnjivo postojala, najverovatnije bila deo njene svesti o „patriotskoj dužnosti”, lični doprinos velikom nacionalnom cilju, a ne profesionalna aktivnost. Zato Nadeždinu ulogu u nacionalno-oslobodilačkom pokretu ne treba razumeti u banalnom obliku i svoditi je na ulogu obaveštajca koji na osnovu instrukcija radi u jasno hijerarhijski ustrojenoj tajnoj službi svoje države. Bilo je to vreme kada su mnogi poznati srpski intelektualci u Beogradu imali kontakte sa srpskim četničkim aktivistima na prostoru Osmanskog carstva i jugoslovenski orijentisanim političarima sa prostora Austrougarske. Upravo u tom kontekstu treba shvatiti i Nadeždine aktivnosti.

Danas se Nadežda doživljava ne samo kao srpska nacionalna heroina ili pobornica jugoslovenskog jedinstva, već i kao istinski simbol emancipovane žene koja je ugradila ceo svoj život i umetnički talenat u temelje moderne Srbije. Kao dokaz vizionarstva i hrabrosti da se prekorače granice ustaljenih umetničkih i društvenih konvencija, samim tim i kao neprekidna inspiracija za isti model borbe u sadašnjosti i budućnosti.  

Početak Prvog svetskog rata i napad Austrougarske na Srbiju doneli su nova preispitivanja, jer je ostavila svedočanstvo da je i u agresorskoj vojsci bilo puno Srba i svih drugih Slovena. Bila je svesna takvog razvoja događaja još u vreme Aneksione krize 1908, kada je najavila i velike ratne pokolje u Evropi. 

KRAJ

Preporučujemo

Feljton

0 1

SIMBOL RATNE TRAGEDIJE SRPSKE KULTURNE ELITE: Nadeždu pred smrt vojnici plačući prevrtali u vlažnim čaršavima, da smanje tifusnu vatruštinu

20. 03. 2026. u 18:00

Feljton

0 2

UMRO SA MIŠLjU KAKO DA ZAUSTAVI SVETSKI RAT: Teslini posmrtni ostaci preneti iz SAD brodom "Srbija" tek 1957. godine

28. 02. 2026. u 18:00

Feljton

0 7

TITO UPORNO ODBIJA DA IZAĐE IZ PEĆINE: U toku desanta Vrhovni štab u pećini nije imao nikakvu vezu ni informaciju šta se napolju dešava

07. 06. 2025. u 18:00

Feljton

0 2

NATEGNUT RAZGOVOR SA DRAŽOM MIHAILOVIĆEM: U toku pregovora na Ravnoj Gori četnici su sproveli grupu od dvanaest zarobljenih partizana

01. 06. 2025. u 18:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije