Srbija

POSTOJAN DUH POD DRVENIM SVODOM: Negotinski Istorijski arhiv izdao monografiju o crkvama brvnarama u Srbiji autora Stanka Kostića

Suzana Mihajlović Jovanović

15. 06. 2025. u 18:00

NEGOTINSKI Istorijski arhiv publikovao je monografiju "Crkve brvnare, čuvari tradicije - Neprekidna molitva pod drvenim svodom", autora Stanka Kostića, fotografa, publiciste i istraživača koji se deceniju unazad bavi dokumentovanjem ovih skromnih, ali duhovno snažnih svetinja.

ПОСТОЈАН ДУХ ПОД ДРВЕНИМ СВОДОМ: Неготински Историјски архив издао монографију о црквама брвнарама у Србији аутора Станка Костића

Monografija i prateća izložba obuhvatile su čak 76 crkava brvnara širom Srbije, sa željom da sačuva trag o jedinstvenim svetinjama koje su vekovima opstajale pod teretom istorije, skromne u građi, ali velike u značenju.

- Crkve brvnare najčešće su građene tokom 17, 18. i 19. veka, u vreme turske vladavine, kada je izgradnja većih zidanih hramova bila zabranjena ili otežana. Zakon je nalagao da se crkva može podići samo ako se završi za jednu noć. Ipak, Srbi su, bez eksera, od hrastovine, klinovima i tesanim gredama, začas sklapali bogomolje koje će vekovima biti mesto okupljanja i molitve - kaže Nenad Vojinović, arhivski savetnik i direktor Istorijskog arhiva u Negotinu.

Osim dokumentarne i umetničke vrednosti, monografija i izložba nose i snažnu poruku. Svedoče o postojanosti, duhovnoj snazi i neprekinutoj molitvi generacija vernika pod drvenim svodovima.

- Neke od ovih crkava smo zapustili. Naročito u ovom kraju. Izložba je i poziv da ih obnovimo i sačuvamo. One su čuvari vere u najtežim vremenima - poručuje autor Stanko Kostić.

Izložba i knjiga objavljene su uz blagoslov episkopa timočkog Ilariona, povodom 850 godina od rođenja Svetog Save. Kroz fotografije, tekstove i kartu prostornog rasporeda, svedoče o vremenu kada su, u doba turske vladavine, pravoslavne bogomolje građene u tišini, najčešće noću, daleko od očiju vlasti.

- Počeo sam upravo ovde, u Negotinskoj krajini. Prva izložba bila je posvećena ovdašnjim crkvama brvnarama. Veliko interesovanje tada dalo je podstrek da nastavim i obuhvatim celu Srbiju. Posle nje nastaje još jedna izložba "Crkve brvnare Republike Srpske", kako bismo pokazali da srpski narod sa obe strane Drine deli istu tradiciju i nasleđe - dodaje Kostić.

Iako nastale iz nužde i pod pritiskom istorijskih okolnosti, crkve brvnare postale su trajan simbol upornosti i vere. Njihova jednostavna lepota i tiha postojanost svedoče o vekovima duhovnog trajanja - o molitvi koja nikada nije utihnula, pod drvenim svodovima.

- Izložba nam otkriva šta se sve nalazilo iza ovih građevina - kakav duh ih je gradio, kakva zajednica ih je podizala, s kakvom pobožnošću i požrtvovanjem, stavljajući opšti i duhovni interes iznad ličnog komfora i slobodnog vremena. Sve to duboko odudara od duha savremenog doba, na globalnom nivou. A prava vrednost ovih svetinja postaje vidljiva tek iz vremenske distance - rekao je mitropolit timočki Ilarion.

Tri negotinska hrama

NA teritoriji Timočke eparhije nalaze se tri crkve brvnare, sve tri u opštini Negotin. Ove bogomolje imaju status nepokretnih kulturnih dobara i upisane su u registar spomenika kulture 1976. godine. Najstarija među njima je crkva u Brestovcu, posvećena Vaznesenju Hristovom, podignuta 1798. godine. Zahvaljujući obnovama, poslednjoj od 2003. do 2005, sačuvala je autentičan izgled i detalje unutrašnjeg prostora. Druge dve zahtevaju hitnu sanaciju. Crkva u Popovici, posvećena Svetoj Trojici, potiče iz 1807. godine, dok je crkva brvnara u Trnjanu, takođe posvećena Svetoj Trojici, sagrađena 1829. godine.